Op schrijfles bij Miles Davis

leesduur: 4 minuten

Muziek is misschien wel de kunstdiscipline die het dichtste bij literatuur aanleunt. Daarom is het is goed om als schrijver je blik te richten op je muzikale neven en nichten. Neem nu de jazzlegende Miles Davis. Wat kun je van hem leren?

 

Lees, zie, hoor, ruik, voel en proef alles

Miles Davis liet zich sterk beïnvloeden door alles wat hij hoorde.

Zo nam hij klassieke muziek (Concierto de Aranjuez), rock (Bitches Brew), funk (Tutu) en pop (You’re Under Arrest) op in zijn eigen muziek. Hij was zelfs niet te beroerd om in de jazz de grammatica van andere genres over te nemen: hij schoof improvisaties aan de kant (Birth of the Cool) en stapte af van de klassieke akkoordenschema’s (Kind of Blue).

Als je schrijft, is het goed om te kijken naar andere schrijvers in andere genres. Een romanschrijver kan leren van een copywriter, een dichter van een toneelschrijver, een scenarioschrijver van een verhalenschrijver. De kruisbestuiving werkt in alle mogelijke richtingen. Lees daarom alles wat je maar onder ogen krijgt. Zo vernieuw je misschien niet je genre, maar toch je eigen werk. 

Ga ook verder. Kijk met open blik naar andere kunstdisciplines en voed je creativiteit met alles wat daar leeft. Laat je inspireren door architecten, cineasten, fotografen, modeontwerpers … Dat deed Miles Davis ook. Naast muzikant was hij ook schilder, maar je kunt zowel in zijn kunst als in zijn verschijning invloeden van zowat alle disciplines aanwijzen.

 

Vertel zonder woorden

Miles Davis communiceerde met zijn publiek, ook al draaide hij dat tijdens optredens vaak de rug toe. Hij was een man van klanken, zijn woorden waren schaars. Zelfs titels vond hij al te veel woorden. Een presentator vroeg hem ooit hoe het stuk heette dat hij moest aankondigen. Het antwoord van Miles: ‘Call it anything you like.’

Hoe zijn verhaal heette, maakte hem niets uit. Wel wat hij vertelde. Want dat was wat Miles deed: hij vertelde verhalen. Zonder woorden, maar met klanken en ritmes. Zelfs met stiltes.

Dat is de tweede les die Miles Davis ons geeft. Dat je niet altijd klanken – lees: woorden – nodig hebt om te vertellen. Dat je soms meer vertelt met wat je niet uitspreekt. Dat de suggestie van een woord soms mooier is dan het woord zelf.

Willem Elsschot schreef ooit: zwijgen kan niet verbeterd worden. Daarmee bedoelde hij dat je niets fout kunt zeggen als je niets zegt. Maar het zwijgen van Miles Davis is anders. Het is het zwijgen dat je als luisteraar zelf invult en dat daardoor zeggingskracht krijgt.

Luister naar Chez le photographe du motel, dat hij maakte voor Ascenseur pour l’échafaud, de film van Louis Malle. Dat is Miles op z’n spaarzaamst: alleen de hoogstnodige noten en niets meer. Ingehouden gefluister dat de sfeer ademt van die koude nacht van 4 december 1957 in Parijs, waarin de muziek werd opgenomen.

Het zijn de noten die niet gespeeld worden die hier de sfeerscheppers zijn. Stiltes creëren sfeer.

Ga dus voor stilte. Leg de dingen die je lezer zelf kan invullen niet uit. Dun je zinnen uit. En ook: laat je tekst ademen. Bouw voldoende witruimtes in. In de revisiefase zie je vaak dat je je tekst helemaal hebt dichtgeschreven. Aarzel niet en gooi hem weer open.

 

Spreek met jouw stem

Miles Davis begon als tiener halfweg de jaren 40 bebop te spelen, o.a. bij zijn jeugdhelden Charlie Parker en Dizzy Gillespie. Vijfenveertig jaar later speelde hij nog steeds jazz, maar die had nauwelijks nog raakpunten met de muziek uit zijn jeugd. Hij en anderen hadden jazz in die tijd naar een heel ander punt gebracht.

Maar wat ook het (sub)genre was dat hij speelde, hij was steeds herkenbaar als Miles Davis. Omdat hij steeds met dezelfde duidelijke stem sprak.

Luister bijvoorbeeld naar Yardbird Suite, dat hij als lid van het Charlie Parker Septet in 1946 opnam, en vergelijk dat met Jean-Pierre  (op We Want Miles uit 1982). Daar zit 36 jaar tussen, en dat hoor je. De stijl is compleet anders, maar de Miles van zesenvijftig jaar is nog steeds duidelijk herkenbaar als de Miles van twintig.

Dat is de derde schrijfles van Miles Davis: ga op zoek naar een schrijfstijl die bij je past. Je stijl stel je zelf samen, uit alle invloeden die je opzuigt.

Maar ga zeker ook op zoek naar je eigen stem. Die heb je al, je moet ze alleen herkennen.

 

Je omgeving is cruciaal

Miles Davis heeft zich altijd omringd met de beste mensen. De opsomming van zijn bandleden leest als een ‘best of’ van de jazz van de jaren 40 tot nu.

Hij leerde het vak van de groten, speelde als groentje al in hun bands. En bijna alle muzikanten van zijn eigen bands werden later zelf frontmannen.

Als ik één band moet noemen om mijn punt duidelijk te maken, is het dus moeilijk kiezen, maar goed, ik ga voor het talent dat hij rond zich verzamelde op In a Silent Way (1969): Herbie Hancock, Chick Corea, Wayne Shorter, Dave Holland, Joe Zawinul, John McLaughlin en Tony Williams. Zo’n ploeg, daar kun je al eens mee thuiskomen.

Wat kun je daar als schrijver van leren? Twee dingen: het is belangrijk van wie je leert, en het is belangrijk met wie je je omringt.

Net zoals Miles zijn vak leerde van de absolute top, is het goed om als schrijver te leren van de top in jouw genre. Lees hun werk, en lees als een schrijver: ontleed de structuur, de plot, de personages. Vraag je telkens af waarom er staat wat er staat. Ontdek de technieken die ze hanteren en maak ze je eigen.

We staan op de schouders van de mensen die ons zijn voorgegaan en schrijven onze eigen kleine alinea in het grote boek, dat, hoe hard we ook proberen, nooit af zal zijn.

Maar omring je ook met de juiste mensen om je te beoordelen.

Laat je werk door anderen lezen, maar kijk een beetje uit: je moeder, die per definitie alles van jou schitterend (of rotslecht) vindt, is misschien niet de juiste persoon om een eerlijke mening aan te vragen. Je broer die nooit een boek leest, is dat ook niet echt.

Laat je, net als Miles Davis, begeleiden door mensen die jouw werk naar een hoger niveau kunnen tillen. Zoek begeleiding die je uitdaagt en stimuleert. Wees ook niet bang voor kritiek. Je maakt geen fouten, je zet alleen stappen op weg naar de perfectie, en die zul je – helaas of gelukkig?  – nooit bereiken.

 

Ter illustratie van dit blog hebben we op Spotify een afspeellijst gemaakt met de nummers die hier worden genoemd, aangevuld met nog andere nummers van Miles Davis. In totaal is er ruim twee en een half uur luisterplezier. Ga naar  ‘Op schrijfles bij Miles Davis’ en geniet van het oeuvre van deze absolute grootmeester.

DEEL DIT ARTIKEL

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Marc De Neve

Marc De Neve is schrijfdocent, schrijfcoach en vertaler.
Hij is coördinator van de Tekstologen.

 

Wilt u schrijven als een pro?

Download dan ons gratis e-boek
boordevol tips & tricks.

U ontvangt ons gratis e-boek en af en toe nog meer tips.
U kunt u zich eenvoudig afmelden als u wilt (maar waarom zou u?)

 

MEER BLOGS

© 2021 de Tekstologen.
Alle rechten voorbehouden.

Deze website is ontworpen
en gebouwd door Wagging Tales

Wilt u schrijven als een pro?

 

Download dan ons gratis e-boek
boordevol tips & tricks.

 

© 2021 de Tekstologen. Alle rechten voorbehouden.
Deze website is ontworpen en gebouwd door Wagging Tales

Ah, bent ú die witte raaf?
Gefeliciteerd!

Dan is het nu tijd om
uw vleugels uit te slaan.

Eén keer per maand tips waar u écht iets aan hebt? Mis ze niet!